A A A
Festung Kolberg

Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) Kołobrzeg był oblegany przez wojska szwedzkie. W mieście stacjonowały wówczas wojska cesarskie, które w 1631 r. skapitulowały. Do Kołobrzegu weszły wojska króla Szwecji Gustawa Adolfa. Szwedzi przystąpili do umacniania miasta. Średniowieczne miasto otoczone murem i fosą zostaje zamienione w twierdze. Po zewnętrznej stronie miasta usypano wały ziemne i bastiony, Współistniały wówczas dwa systemy obronne - średniowieczny i nowożytny. Na mocy postanowień traktatu wersalskiego (1648 r.), kończącego wojnę trzydziestoletnią, i brandenbursko-szwedzkiej umowy granicznej z 1653 r., Kołobrzeg wszedł w skład państwa brandenburskiego. Książe Brandenburgii i Prus Fryderyk Wilhelm postanowił nie tylko utrzymać twierdze, ale ją nawet rozbudować. Przystąpiono do dalszych prac fortyfikacyjnych: dokończono budowę rowów fortyfikacyjnych, umocniono ujście rzeki Parsęty, zbudowano nowe bramy wjazdowe.

 

Wykonując powyższe prace fortyfikacyjne, jednocześnie rozebrano mury średniowieczne, gdyż przestały spełniać rolę obronną. Kołobrzeg z tamtych czasów wyglądał tak, jakby zbudowano go na wyspie, otoczony był przy tym wałami ziemnymi, bastionami, redutami i innymi dziełami fortyfikacyjnymi. Budowniczowie przy rozbudowie systemu twierdzy do maksimum wykorzystali naturalne warunki obronne terenu. Miasto otaczały od strony lądu bagna i podmokłe łąki. W czasie oblężenia otwierano śluzy na rzece Parsęcie i woda zalewała przedpola twierdzy. Pierwszym sprawdzianem koncepcji rozbudowy była wojna siedmioletnia (1756-1763). Wojska rosyjskie trzykrotnie oblegały Kołobrzeg. Podczas trzeciego oblężenia Rosjanie nacierali na miasto ze wszystkich stron. W twierdzy szerzyły się choroby i głód. Silny mróz ściął wody w rowach fortecznych i na przedpolach twierdzy. 11 grudnia 1761 r. twierdza kapituluje. Miasto było w dużym stopniu zniszczone i wyludnione. Wojska rosyjskie pozostają w Kołobrzegu do 9 sierpnia 1762 roku. Doświadczenia wojny siedmioletniej były impulsem do dalszej rozbudowy twierdzy. Wyrastają nowe szańce i różne wysunięte obiekty. Ich budowie przyświeca koncepcja zatrzymania nieprzyjaciela w bezpiecznej odległości od miasta - tak, by artyleria oblężnicza nie mogła skutecznie razić głównych fortyfikacji i samego miasta. 14 października 1806 r. armia pruska, uznana dotychczas za niezwyciężoną, została rozgromiona przez Napoleona w bitwach pod Jena i Auerstaedt. Kolejne pruskie twierdze poddały się bez walki (m.in. Szczecin). Kołobrzeg nie poddał się 18-tysięcznej armii francuskiej, oblegającej miasto przez przeszło 3 miesiące w 1807 roku. Wśród oblegających był polski pułk piechoty dowodzony przez księcia Sułkowskiego. Komendant twierdzy, major August Neidhard von Gneisenau (późniejszy feldmarszałek), postanowił bronić się na przedpolach Kołobrzegu.

 

Swoją uporczywością i współdziałaniem z władzami miejskimi wytrwał do chwili zawieszenia broni przyjętego na podstawie rozejmu w Tylży (l lipca 1807 r.). Osoba komendanta twierdzy i przedstawiciela mieszczan Joachima Nettelbecka urosła w Prusach do rangi wielkiej legendy. Król pruski Fryderyk Wilhelm III wysoko ocenił obrońców. Wielu z nich zostało uhonorowanych wysokimi odznaczeniami. Miasto, które dotkliwie ucierpiało w wyniku działań wojennych, otrzymało znaczne wsparcie finansowe. W następnych latach XIX w. Kołobrzeg był nadal rozbudowywany jako twierdza. Po wojnie francusko - pruskiej i zjednoczeniu Niemiec, w 1872 roku decyzją cesarza Wilhelma I Kołobrzeg traci status twierdzy. Rozpoczyna się nowy etap historii miasta - nadmorskiego kurortu. Duże zainteresowanie budzą dziś obiekty architektury militarnej. Do naszych czasów zachowało się szereg zespołów obronnych z okresu miasta-twierdzy. Zachęcam do poznania dawniejszej architektury obronnej. By ją zrozumieć, dobrze jest przyswoić sobie podstawowe pojęcia z zakresu fortyfikacji, takie jak: fort, bastion, reduta, rów forteczny, szaniec itd. Zwróć uwagę na powiązanie architektury obronnej z rozwojem techniki - szczególnie militarnej, zwłaszcza artylerii. Zwiedzając te obiekty cofnij się w myślach do czasów, kiedy towarzyszył im szczęk oręża, a doznasz na pewno dreszczyku emocji.

 

Fort Ujście (Fort Miinde)

Wyrósł w latach 1770-1774, a w latach 1832-1836 został ulepszony. Stoi w kluczowym miejscu, gdzie już w 1709 roku Prusacy postawili drewniano - ziemny szaniec. Został on zdobyty przez Rosjan podczas wojny siedmioletniej. Ta portowa twierdza miała szerokie zastosowanie - obronę redy, portu i miasta. Trzon fortu to okrągła trzykondygnacyjna wieża. Zachwyca swoją silną, zwartą konstrukcją zarówno na zewnątrz jak i od wewnątrz. W części piwnicznej rotundy mieścił się magazyn i studnia z wodą pitną dla załogi. Przyziemie przeznaczone było na stanowiska dla piechoty, na piętrze znajdowały się stanowiska artylerii. Wieża przykryta była grubą warstwą ziemi. Zwróć uwagę na otwory strzelnicze, rozszerzają się od wewnątrz muru do zewnątrz. Wysoki obmurowany nasyp od strony morza i kanału portowego dodaje wdzięku i dostojeństwa, jak też urozmaica samą bryłę budowli. Już w 1945 r. po zdjęciu górnej warstwy ziemi z wieży zbudowano na niej nową latarnię morską (patrz str 133). Obecnie w dawnym forcie znalazła dla siebie miejsce kawiarnia, w której odbywają się imprezy nawiązujące w formie do obyczajowości morskiej. Niemałą atrakcją dla turystów jest kopia jednofuntowej, siedemnastowiecznej armaty, ustawionej na platformie fortu. Obsługa armaty oddaje z niej strzał o zachodzie słońca.

 

Fort Wilczy (Fort Wolfsberg)

W parku przy ulicy Fredry znajduje się amfiteatr. Miejsce to służyło dawniej innym celom. W 1807 r., kiedy pod Kołobrzeg podchodziły wojska napoleońskie, zapadła decyzja o budowie fortu, który miał bronić przedpola twierdzy. Fort miał przyjąć kształt czteroramiennej gwiazdy. Na jej ramionach w blokhauzach (drew-niano-ziemny schron bojowy) miały stać po trzy armaty. Ostatecznie jednak fort przyjął formę lunety (dzieła fortyfikacyjnego otwartego od strony twierdzy). Fortyfikacja została otoczona trzymetrowym wałem ziemnym oraz suchym rowem z palisadą. Na przedpolach dostępu do fortu broniły bagna i wilcze doły. Podczas walk w 1807 r. w forcie od kuli polskiego żołnierza zginął zastępca komendanta twierdzy kapitan Karl Waldenfels. Fort Wilczy trzykrotnie był zdobywany przez polskich żołnierzy. Dwa razy w 1807 r. przez żołnierzy z pułku księcia płk. Antoniego Sulkowskiego i w 1945 r. przez żołnierzy z 12 pułku piechoty. W 1925 r. na terenie Fortu Wilczego zbudowano amfiteatr. Po wojnie został przebudowany; tu odbywały się m.in. festiwale piosenki żołnierskiej. Fort w ogólnych zarysach przetrwał do dziś". Wał ziemny i fosa istnieją w nie zmienionej formie. Zachęcam Cię do obejścia amfiteatru, by się o tym przekonać.

 

Szaniec Kamienny (Waldenfelsschanze)

Kolejnym obiektem twierdzy kołobrzeskiej jest Szaniec Kamienny, znajdujący się nad morzem w pobliżu amfiteatru. Powstał w latach trzydziestych XIX wieku. Składał się z ceglanych kazamatów, dwóch wałów ziemnych oraz fosy od strony północnej i wschodniej. Zadaniem jego była obrona odległego o 2,5 km ujścia Parsęty od wschodu (wspólnie z Fortem Wilczym). Obiektu tego, jak i innych fortyfikacji twierdzy, w czasie pokoju nie obsadzono załogami, tylko konserwowano. Po likwidacji twierdzy szaniec adoptowany został na cele rekreacyjne. Wewnątrz obiektu zbudowano mały hotelik, szklaną werandę i taras widokowy. W latach siedemdziesiątych rozebrano kamienny mur, który chronił przez dziesięciolecia szaniec przed falami morskimi. Kamienie zostały wywiezione do Gdańska na budowę pirsów w Porcie Północnym. Jak nieprzemyślana była to decyzja świadczą o tym nowe systemy ochrony brzegu morskiego w tym miejscu, które bezskutecznie próbują zastąpić dawne dzieło sztuki inżynierskiej. Obecnie w szańcu mieści się kawiarnia z tarasem widokowym na morze. Podczas sztormów, występuje tu duża ilość aerozolu morskiego, uwalniana z fal rozbijanych o opaski betonowe i gniazdobloki.

 

Reduta Bagienna (Morast - Redoute)

Usytuowana została dość niezwykle, na północnym cyplu Wyspy Solnej, w miejscu, gdzie łączą się ze sobą wody Parsęty i Kanału Drzewnego. Budowa obiektu ma bezpośredni związek z doświadczeniami wojny siedmioletniej. Fortyfikacje okazały się wówczas za słabe, Rosjanie zdobyli miasto i port. Zbudowano ją tak, jak Fort Ujście, w latach 1770-1774. Ogień prowadzony z tych obiektów miał skutecznie zamknąć wejs'cie do portu. Reduta miała kształt pięcioboku, składała się z rowu wypełnionego wodą, wału ziemnego, ceglanego muru od strony miasta i czterech budynków. Obiekt postawiono z wysokogatunkowej cegły. Specjalnie twierdzowe wiązanie (wątek) cegieł w licach murów zwiększało ich wytrzymałość w razie ostrzału. Powstawały wtedy tylko odpryski lub wyrwy, które można było szybko zamurować. Ten majstersztyk sztuki inżynierskiej jeszcze dziś" robi wrażenie swoją marsową urodą. Do reduty prowadziła brama wjazdowa ze zwodzonym mostem. Czytelne są jeszcze ślady rowu, most zwodzony zastępuje przemyślnie zrobiona atrapa. Zwróć uwagę na licznie zachowane w murze otwory strzelnicze - mniejsze do strzelania z broni ręcznej, większe do strzelania z dział. Redutę otacza aura tajemnicy, stąd mają prowadzić podziemne przejścia do śródmieścia. Obecnie znajduje się tu Port Jachtowy, należy on do tych miejsc w Kołobrzegu, które są chętnie odwiedzane przez turystów. Cumują tu jachty niemal z całego świata. Tutaj możesz spotkać „wilka morskiego", posłuchać muzyki szantowej. Wewnątrz portu działa stylowa tawerna. Wielką atrakcją są dyby, do których dzieci ochoczo pozwalają się przytwierdzić. Dla miłośników tańca ustawiono podest na wolnym powietrzu. W sezonie życie w forcie toczy się do późnych godzin nocnych. Do portu jachtowego dojdziesz idąc ulicą Solną, za warzelnią soli skręcisz w ulicę Warzelniczą i po przejściu 100 metrów jesteś już na miejscu. Jeśli jesteś w Dzielnicy Portowej, możesz dojść tu ulicą Portową; za szkołą podstawową skręcisz w uliczkę Reja, która po kilkudziesięciu metrach doprowadzi Cię do drewnianego mostu przerzuconego przez Kanał Drzewny, za którym znajduje się Port Jachtowy.

 

Batardeau

Tego wyjątkowego, a zarazem najciekawszego fortyfikacyjnego dzieła kołobrzeskiej twierdzy, już nie zobaczysz. Zbudowano je w przełomie XVII/XVIII wieku, dokładnie w tym miejscu, gdzie dziś znajduje się most na rzece Parsęcie (ul. Młyńska). Pozostałością po nim są jego podwodne części, które zobaczysz z mostu patrząc w nurt rzeki. Powstanie tego obiektu związane jest z walorami obronnymi Kołobrzegu. Wokół miasta przeważa krajobraz bagienny, są miejsca położone poniżej poziomu morza. Inżynierowie brandenburscy postanowili dopomóc przyrodzie i w tym celu zbudowali to dzieło. Batardeau posiadało drewniane ruchome stawidła, które po spuszczeniu zatrzymywały nurt rzeki. Spiętrzona woda wpływała do istniejącego systemu wodnego chroniącego twierdzę, stąd wylewała się i zamieniała Kołobrzeg w wyspę. Dodatkową funkcją, jaką spełniało urządzenie, była możliwość prowadzenia z niego ognia wzdłuż rzeki. Batardeau było też swoistego rodzaju mostem, którym można było przedostać się z jednej strony rzeki na drugą. Ten cenny zabytek istniał w Kołobrzegu prawie 300 lat. To, czego nie zniszczył ząb czasu, zniszczył człowiek. W 1988 r. dokonano rozbiórki zabytku. Fakt ten tłumaczono tym, że grozi zawaleniem. Konstrukcja Batardeau została naruszona wybuchami trotylu, którym rozsadzano lód na rzece. Rozebranie obiektu, a następnie odtworzenie go przy zastosowaniu nowoczesnych metod budowlanych, mogło przedłużyć jego żywotność o dziesięciolecia. Jednak mimo zapewnień ówczesnych władz rekonstrukcji zabytku nie podjęto. Mieszkańcy Kołobrzegu mają nadzieję, że to nastąpi.

 

Reduta Solna (Salinen - Redoute)

Zbudowana została w ramach modernizacji twierdzy w latach 1832-1836 na lewym brzegu Kanału Drzewnego. Miała bronić Mostu Solnego na kanale. Budynkowi nadano formę dwóch kół, większego i mniejszego, stykających się ze sobą. Ceglany obiekt posadowiono na podmurówce z ciosanych kamieni, a na szczycie usypano kopiec z ziemi. W licu ścian rozmieszczono otwory strzelnicze dla broni ręcznej i artylerii. Pięknie prezentuje się gzyms koronujący wykonany w formie arkad. Obecnie znajduje się tu Harcerski Ośrodek Sportów Wodnych. Dojście do reduty ulicą Solną, przy moście na Kanale Drzewnym skręcasz w ulicę Bałtycką; po przejściu 100 m z prawej strony widoczna jest przystań rybaków indywidualnych. Do przystani przylega zieleniec, na którym znajduje się reduta. Na przystani rybackiej możesz kupić rybę prosto z kutra, czyli połączyć przyjemne z pożytecznym.

 

Brama Radzikowska (Gelder Tor) przy ulicy Szpitalnej

Zbudowano ją w 1708 r. na lewym brzegu rzeki Parsęty na Wyspie Solnej. Przez nią w czasie istnienia miasta-twierdzy wiodła droga w kierunku Trzebiatowa. Po godzinie 22.00 była zamykana. Bramę zbudowano na planie prostokąta, w przyziemiu znajdował się przejazd z furtami. Na piętrze była część mieszkalna, szczyt w formie trójkąta prześwietlony owalnym okienkiem, dach dwuspadowy pokryty dachówką. Obecnie obiekt jest w rękach prywatnych. Nowy właściciel przeprowadził remont obiektu. Brama odzyskała swój dawny, piękny klasycystyczny wizerunek.

 

Areszt Garnizonowy i kuźnia przy ulicy Szpitalnej

Obiekty te są pozostałością po koszarach załogi twierdzy kołobrzeskiej. Znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie Bramy Radzikowskiej. Zbudowano je w drugiej połowie XVIII wieku. Po likwidacji twierdzy pełniły różne funkcje. Obecnie nowi właściciele przywracają im dawny blask. Parterowym budynkiem kuźni zawiaduje płatnerz, a zarazem rusznikarz, spod jego ręki wychodzą repliki dawnej broni. Budynek kuźni jako zabytek jest wyjątkowy w skali kraju, drugi bliźniaczy znajduje się w Krakowie. Oba budynki powstały na planie szesnastowiecznych zamysłów konstrukcyjnych. Posadowienie kuźni tuż przy brzegu rzeki, miało swoje uzasadnienie, do hartowania stali potrzebna była woda. Po drugiej stronie drogi znajduje się dwukondygnacyjny budynek dawnego aresztu garnizonowego. Obecnie nowi właściciele, Świadkowie Jehowy, przystosowują go do potrzeb religijnych.

 

autor: Robert Śmigielski

REWITALIZACJA MIASTA

Rewitalizacja Miasta Kołobrzeg

Rewitalizacja Miasta Kołobrzeg

zobacz serwis

PORTAL DLA SENIORA

Karta Seniora

Karta Seniora

zobacz serwis

BAZA ZABYTKÓW

Kołobrzeskie Zabytki

Kołobrzeskie Zabytki

zobacz serwis

KOŁOBRZESKA ŻEGLUGA PASAŻERSKA

KołobrzeskaŻegluga Pasażerska

Rejsy na Bornholm

zobacz serwis

KANAŁ YOUTUBE KOŁOBRZEG

Klimatyczny Kołobrzeg 2017
Port Pasażerski
Marina Solna
Kanał Filmowy Youtube Miasta KOłobrzeg

GALERIA FOTO

Kołobrzeg
Kołobrzeg
Inwestycje
Sport
Wydarzenia